Avlija
Portal za kulturu, književnost i društvene teme



Stari tekstovi

11. Septembra 2015.
 

Ejup Mušović: Kasarna u Novom Pazaru

More articles by »
Written by: Redakcija
Oznake: ,

Novi Pazar, podignut sredinom XV vijeka, bio je zamišljen kao baza za dalja turska osvajanja. Zbog toga je jedan od prvih objekata ovoga grada bio vojni logor, tako označen u nekim izvorima. To je prvobitno bilo vojno utvrđenje, uglavnom, drvene konstrukcije i bilo je locirano u središnjem dijelu grada, na onom prostoru koji se sada označava kao Gradski park, dakle, na desnoj strani rijeke Raške, nekoliko stotina metara prije ušća Jošanice u Rašku. Najkatastrofalniji rat u istoriji Novog Pazara bio je veliki ili bečki rat (1683-1699). Tada je Novi Pazar stradao do te mjere da od njega nije ostao “ni kamen na kamenu”. Nove političke prilike nastale tokom i poslije pomenutog rata nalagale su obavezu za izgradnju novih i bezbjednijih utvrđenja. Zbog toga je na mjestu ranijeg, drvenog, izgrađeno novo i veliko vojno utvrđenje od kamena čiji su ostaci očuvani do naših dana. Kameno utvrđenje u Novom Pazaru zidano je 1692. godine. Tako je to registrovao Gliša Elezović na osnovu carskog dokumenta – salname (Gliša Elezović, Turski spomenici, knj. l, sv. l, str. 908). Međutim, sudeći po metalnoj ploči sa natpisom i godinom koja se i danas čuva na sjevernom bastionu tvrđave, ona je izgrađena 1718. godine.

Vojno utvrđenje ili Gradska tvrđava građena je po svim propisima i zahtjevima izgradnje te vrste objekata. Imala je tri velika višeugla bastiona sa tri udarne strane i dvije osmougaone visoke kule motrilje prekrivene ćeramidom. Svi ti objekti bili su povezani zidom, a oko tvrđave su izgrađeni duboki kanali ili hendeci koji su bili ispunjeni vodom. U samom utvrđenju nalazilo se više objekata za smještaj vojnika i, obavezno, džamija namijenjena vojnicima. U Prvom svjetskom ratu, kada su austro-ugarske snage okupirale Novi Pazar, izgrađena je, unutar Gradske tvrđave, mala katolička crkva-kapela za potrebe njihove vojske. Crkva je poslije Drugog svjetskog rata bila zapuštena, a definitivno je nestala negdje šezdesetih godina. Od Gradske tvrđave ostala su tri bastiona, jedna kula motrilja (druga je porušena za vrijeme Prvog svjetskog rata a nalazila se uz sjeverni bastion) i deo zida koji je povezivao sjeverni bastion sa kulom motriljom. Uspomena na postojanje kanala oko tvrđave očuvan je u nazivu Hendek za prostor koji se graniči sa tvrđavom sa istočne strane.

Gradska tvrđava u Novom Pazaru vrlo dobro je odigrala ulogu koja joj je namijenjena. U kriznim momentima stanovništvo grada se sklanjalo u nju i tako uspijevalo da preživi razne neprilike. Poznato je da je prva polovina XIX vijeka karakteristična po brojnim ustancima, nemirima i bunama protiv turskih vlasti. To je nalagalo Turskoj da gradi nove, modernije, prostorno veće kasarne u kojima se moglo smjestiti mnogo više vojnika nego što je ranije smještano po gradskim tvrđavama. U tome treba tražiti razloge što je i u Novom Pazaru izgrađena nova Vojna kasarna, koja se i danas tako zove i služi u iste svrhe. Ona je locirana na sjevernoj periferiji Novog Pazara, na Vojničkim livadama. Dio od toga zove se Malo groblje. Inače i na dijelu prostora gdje je izgrađena kasarna bilo je muslimansko groblje i tu je pronađen znatan broj nišana. Današnja Vojna kasarna izgrađena je 1872. godine, o čemu postoje dokumenti koje je koristio Gliša Elezović (Gliša Elezović, citirani rad). To je vrijeme sultana Abdul Aziza (1861-1876). U dokumentu o završenoj izgradnji označen je datum, a u opisu Kasarne stoji da je “od tvrdog materijala, u kojoj se može smjestiti tri bataljona pješadije i jedna baterija topdžija kao i dvije kule za municiju”. Odgovor na pitanje zašto je baš u Novom Pazaru građena kasarna 1872. godine nije teško dati. U to vrijeme su mnoge balkanske zemlje, prije svega Srbija i Crna Gora, bile slobodne, iako će se ta formalnost obaviti koju godinu kasnije na Berlinskom kongresu (1878), pa je Novi Pazar, koji se tada nalazio u Sandžaku, postao granični grad. Trebalo ga je u takvim prilikama što više obezbijediti jer je upravo novopazarski Sandžak igrao izuzetnu stratešku ulogu, kao nikada ranije, u igri evropskih država. Zbog toga se na Berlinskom kongresu raspravljalo o novopazarskom Sandžaku u vidu posebne, dvadeset i pete tačke.

U vrijeme izgradnje Vojničke kasarne na Vojničkim livadama, u Novom Pazaru je građena crkva Svetog Nikole, vrlo velikih dimenzija, i njena izgradnja je završena upravo 1872. godine, (o čemu govori natpis iznad centralnih ulaznih vrata). U njoj se čuva ikonostas, djelo izvjesnog majstora Daskalovića, koji se smatra jednim od najlepših ikonostasa XIX vijeka u Srbiji. Sve do izgradnje crkve Sv. Nikole u našem gradu, kao gradska crkva služila je Petrova crkva na periferiji grada, jedna od najstarijih očuvanih crkava na južnoslovenskim prostorima. Crkva Sv. Nikole locirana je u Varoš mahali, znači u onom dijelu grada gde je živjelo srpsko stanovništvo. Vrijedno je pažnje zapisati i ono što se u narodu pričalo vezano za izgradnju crkve Sv. Nikole. Ranije se, kod starijih Novopazaraca-Srba, moglo čuti da su tu crkvu gradili Turci. Crkva je građena dok su turske vlasti bile na ovim terenima i turskim zakonima je bila dozvoljena izgradnja crkava, posebno ako su postojali temelji neke ranije crkve. Zbog toga su se tu neki pojmovi pomiješali, a istina je u sljedećem. Tereni na kojima je izgrađena Vojnička kasarna bili su vlasništvo crkve. Njih su turske vlasti otkupile i dale saglasnost da se novcem dobijenim za otkup crkvenog zemljišta izgradi crkva u gradu. Dodajmo ovome da su Vojničku kasarnu i crkvu Sv. Nikole gradili majstori dovedeni iz Makedonije, iz Debra, pa su ih ovdje nazivali Debrani, odnosno Dibrani. Jedan od njih se tada oženio Novopazarkom, ostao da živi u ovom gradu i sadašnji novopazarski Dibrani njegovi su potomci.


FOTO: Adalet Šemsović

 



About the Author

Redakcija
Redakcija




Konkursi regiona
 
 

 

Đura Šefer Sremac: Uskršnja nedelja

Ђура Шефер Сремац   УСКРШЊА НЕДЕЉА     Био сам дете близу девете… Ех, успомене походе мене!   Од трешње цвêта нежнија, ...
by Redakcija
 

 
 

Uskoro nova knjiga ”Rožaje nekada i sada”

U toku je priprema knjige sa ekskluzivnim starim fotografijama (iz bogate arhive od kojih većina do sada nisu objavljene) iz prošlog vijeka kao i novim fotografijama snimljenim iz iste pozicije. Knjiga ,,Rožaje nekada i sada...
by Redakcija
 

 
 

Said Šteta dobio prvu nagradu za najbolju novinsku priču

U okviru Međunarodne kulturne manifestacije “Zeničko proljeće 2017“, NIP „Naša riječ“ iz Zenice 5. aprila 2017. godine u Općoj biblioteci, priredilo je svečanost dodjele nagrada izabranim autorima, na k...
by Redakcija
 

 

 

Pjesma Mehmeda Akifa Ersoja (na bosanski preveo Sejfidin Haruni)

Mehmet Akif  Ersoj   HIMNA NEZAVISNOSTI   Ne strahuj! Sjaj crvenog bajraka što se po sumraku vihori, neće se ugasiti; Sve dok se posljednje ognjište, što se dimi nad mojom domovinom, ne ugasi. Taj bajrak je zvije...
by Redakcija
 

 
 

Sende Dodevski: Slatko od kajsija

Još uvijek pamtim jedno dugo, dugo putovanje vozom od Splita do Skopja u sada već davnoj 1963. godini, a neposredno nakon zemljotresa koji je početkom avgusta zadesio Skopje… Nepregledna šatorska naselja po parkov...
by Redakcija
 

 




Konkursi regiona