Avlija
Portal za kulturu, književnost i društvene teme
Advertisement



Magazin

6. Februara 2014.
 

Alija Džogović: Bosna

More articles by »
Written by: Redakcija
Oznake: ,

Bosna je  ime rijeke i države na Balkanu. O ovoj onomastičkoj odrednici diskutovalo se i u nauci i van nje, a i danas je predmet mnogih diskusija i falsifikata. Ipak, ime rijeke i zemlje oko njenog toka je jedno od najstarijh na Balkanu i najvjerovatnije iz jezika Ilira i Kelta, dakle prije III vijeka stare ere. Za ovakvu, i hrabru, pretpostavku postoje relevantni dokazi, koji zahtijevaju šira istraživanja u okvirima balkanske onomastike, i indoevropske lingvistike uopšte Naše mišljenje je usamljeno, bar za sada, ali je ono i inicijativa da se u ovom diskursu nastave naučna istraživanja.

Na ovom balkanskom dijelu Evrope poznata su vrlo stara imena rijeka: Dunav, Sava, Drava, Morava, Drina, Drin//Drim, Neretva, Soča, Una,  Marica, Tara, Lašva, Mlava, Timok, Nišava (niš = kamen), Vardar, Morača, Bojana, Ibar, Krka, Istra, Bistrica… Zašto i ime rijeke Bosna ne bi bilo staro koliko i imena ovih starobalkanskih rijeka

Alija Džogović

Akademik Alija Džogović

U knjizi R. Boškovića ”Osnovi uporedne gramatike slovenskih jezika, II, Morfologija”, Nikšić 1985, 44, nalazimo zanimljivu diskusiju u vezi sa dativom množine. Ovdje donosimo  dio indikativnog teksta, koji glasi: ”… polazeći od… staroindijskog bhyas, grč. bous,  lat. bos > bus, keltskog BO (Fortunatov)… ; … polazeći od staroindijskog bhyam u dativu jednine i množine ličnih zamenica (Hujer)…”  Ovdje takođe upućujemo na likove bhyas, bous i bos > bus, a  zamjenički lik bhyam navodimo samo uslovno, dakle ne kao imenički već samo kao strukturu u komparativnom smislu. Skloni smo da pretpostavimo da imenički likovi bhyas, bous, bos, bus, i keltsko BO, mogu biti etimon nekog pralika za ime rijeke i zemlje Bosna, koji se  kroz dugu historiju jezičkih prelamanja izgubio u prvobitnom obliku i evoluirao do današnjeg lika Bosna, djelovanjem  fonoloških i fonetskih zakona (metafonija, metatonija)  u morfemama najstarijih korijena i leksičkih baza.

Indikativno je i Herodotovo bos, ali značenje ovog lika nije pravilno protumačeno. Indikativne su i ilirske morfeme drimonimskog semantičkog sadržaja bi-//-bin–  (Bi-strica < Bi-strimon, Bi-leća < Bi-leqe, Lum-bin, Zym-bin).

Danas postoji jedno, mogoće još zatamnjeno, mišljenje o imenu rijeke i zemlje Bosne, preko etnonima Besi (tračko pleme koje se od III do V vijeka doseljavalo u Bosnu, u oblast oko Visokog i rijeke Lašve, kao i na Šar-planinu, do  Prespe; up. Torbeši < Torbesi).

Sve je moguće, ali je etimon ove onomastčke strukture još mnogo, mnogo stariji – doseže do indoevropskog prajezika, kojeg su sa sobom nosili neki Prediliri i Predkelti, ili Iliri i Kelti zajedno. Na ovu pretpostabku upućuje distribucija likova bos, bas, Basaniti, Bosona, Bosna i na regijama sjeverno od Dunava pa do poljskih i čeških Tatra, gdje su ih nalazili historičari M. Hadžijahić i E. Rahić. No, ipak,  najubjedljivije je mišljenje ak. prof. dr. Ibrahima Pašića – o  beskom porijeklu ovoga onomastčkog lika i njegovog semantičkog sadržaja.

Likovi bhyas, bos, bus (moguće: stare pluralske strukture) nude se kao inicijativa za dalja istraživanja u ovom onomastičkom pravcu, osobito što su ih evidentirali eminentni lingvisti Fortunatov i Hujer. Indikativne bi bile komparacije sa Bosut (hidronim), Bosfor, Busovača (toponim), Bohinj i sl. Ovdje se, komparativno, može diskutovati i o hidronimskim i oronimskim strukturama Bajša, Ba, Biohane,  Bileća, Bihać, Biokovo, Bindža, Bojoviće, Bojana, Boka, Borjanica, Boroštica, Brzava, Buča (Vuča), Buče,  Buna… Početne silabeme//morfeme  ba-, bi-, bo-, bu-  mogu biti derivativog porijekla neke zajedničke leksičke informacije  iz indoevropskog prajezika kojim se upućuje na prisustvo i sadržaj vode na nekoj regiji. Sa aspekta daljinske informacije, može se posmatrati i imenički lik bosca (= šuma; ital.).

Bilo bi korisno komparirati i hidronime (i oronime//ojkonime hidronimske motivacije), kao naprimjer: Boge (x 2), Bogaje, Bogajiće, Bogut(ovce), Banat, Bačka, Baranja, Bać, Bačica, Banja, Banjca, Bisernica (rječica i planina kod Rožaja), Ind (I-nd, rijeka u Indiji), Bindo (Bin-do, ilirsko božanstvo  vode).  U ovom diskursu i morfeme bo-, ba-, bi-, i-  koje semantički upućuju na sadržaj vode u pomenutim strukturama. Dubljom etimološkom analizom mogle bi se obuhvatiti alternantne morfeme bug (Bug  –  rijeka u Zakavkaskoj Aziji) i bog–  (Boge, Bogaje, Bogajiće  –  veći predjeli i rječice u oblasti Prokletija) kod kojih je voda primarna motivacija. Pretpostavljani apelativi so, vo apsolutno se isključuju.

Staroindijsko bhyas i keltsko BO mogu biti elementi etimona onomastičkog  lika Bosna. U kontekstu semantičke analize i historije razvitka indoevropskih jezika može se posmatrati i francusko (le) leau  (voda), engl. lake (jezero), alb. loq (loć = bara)) i liqen (lićen = jezero), Lab  i  Lapušnica (rijeke na Kosovu)

Moglo bi se pretpostaviti da su hidronimi Bosna i Bistrica u iskonskoj prošlosti bili alternanti. Bliske su im i strukture i semantički sadržaji. Po porijeklu svakako pripadaju jednom indoevropskom prajeziku.

 

Ulomak iz rada akademika Aleje Džogovića: Šta nije a šta jeste u toponomastici



About the Author

Redakcija
Redakcija




Konkursi regiona
 
 

 

Said Šteta: Učiteljica i pjesnik

Said Šteta   Učiteljica i pjesnik   Dragi pjesniče, Pismo ti šaljem po jednom trgovcu jer u trgovini nema ljubavi pa tako znam da će sigurno stići u tvoje ruke. Znam da i ti podrhtavaš kao list jasike na svaki uzda...
by Redakcija
0

 
 

Završen projekat ”Za život – za sigurnost i bezbjednost u saobraćaju”

Završen šestomjesečni projekat na temu sigurnosti i bezbijednosti u saobraćaju radi očuvanja ljudskih života, materijalnih vrijednosti i državnih resursa, kroz povećanje stepena lične i društvene odgovornosti kada su ...
by Redakcija
0

 
 

Završen projekat unapređenja park šume Brezovačko brdo uz podršku SlovakAid-a

Slovačka agencija za međunarodnu razvojnu saradnju SlovakAID u saradnji sa Ambasadom Slovačke Republike u Crnoj Gori finansirala je projekat unapređenja infrastrukture park šume Brezovačko brdo u opštini Rožaje kao i p...
by Redakcija
0

 

 

8. međunarodni festival za djecu pjesnike “Kraljevstvo bijelih rada”

KRALJEVSTVO BIJELIH RADA DAJE NA ZNANJE!!!   Osmi međunarodni konkurs KRALJEVSTVO BIJELIH RADA, u organizaciji NVO Stihom govorim, počeo je 21.12.2021. i trajao do 01. 05.2022. godine. Na adresu organizatora je stiglo viš...
by Redakcija
0

 
Konkursi regiona
 

Maid Čorbić: XXI ALEJA SLAVNIH

Maid Čorbić   XXI ALEJA SLAVNIH   Grandiozno šireći ruke pobožno na nebu plavetnome Kotiraju naši godovi; tri linije što određuju sudbinu Borimo se za prevlast što čitav život hrabro vodimo Bez ijednog ispa...
by Redakcija
0

 




Konkursi regiona
 
Secured By miniOrange